Η βιωσιμότητα προϊόντων αλλάζει πίστα με τον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό ESPR 2024_1781

Ξετυλίγουμε το κουβάρι του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού που αλλάζει τον τρόπο σχεδιασμού και διάθεσης των προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεν πρόκειται απλώς για έναν ακόμη περιβαλλοντικό Κανονισμό., όπως συνηθίζε η Ευρωπαϊκή Ένωση να προωθεί μία σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών που επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων. Και ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), η Οδηγία NIS2 για την κυβερνοασφάλεια, η Οδηγία CSRD για τη δημοσιοποίηση πληροφοριών βιωσιμότητας και οι απαιτήσεις ESG αποτελούν μόνο μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Στην ίδια κατεύθυνση έρχεται να προστεθεί και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1781, γνωστός ως ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation), ο οποίος δεν περιορίζεται μόνο στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, παράγονται και διατίθενται τα προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά.

Με άλλα λόγια, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιδιώκει πλέον μόνο να κατασκευάζονται καλύτερα προϊόντα. Επιδιώκει να δημιουργήσει ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο, στο οποίο κάθε προϊόν θα συνοδεύεται από αυξημένη διαφάνεια, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, καλύτερη επισκευασιμότητα, υψηλότερη ανακυκλωσιμότητα και πλήρη ψηφιακή ιχνηλασιμότητα.

Τι είναι ο ESPR και γιατί δημιουργήθηκε;

Η φωτογραφία δεν είναι τυχαία διότι με τον ESPR θα απαγορεύεται η καταστροφή μη πωληθέντων προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας, ρούχων και υποδημάτων.

Ο ESPR αποτελεί βασικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal) και του Σχεδίου Δράσης για την Κυκλική Οικονομία. Μέχρι σήμερα, πολλές κατηγορίες προϊόντων σχεδιάζονταν χωρίς ενιαίες απαιτήσεις ως προς τη διάρκεια ζωής τους, τη δυνατότητα επισκευής, την ανακύκλωση ή ακόμη και τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών. Παράλληλα, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις διέθεταν περιορισμένες πληροφορίες σχετικά με τα υλικά, την προέλευση και το πραγματικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα των προϊόντων που αγόραζαν και αυτό ήρθε η ώρα να αλλάξει.

Γιατί ο ESPR θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαϊκούς Κανονισμούς της τελευταίας δεκαετίας;

Η σημασία του ESPR δεν βρίσκεται μόνο στις νέες τεχνικές απαιτήσεις που εισάγει. Βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι συνδέει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο:

• Tη βιωσιμότητα,

• Tον οικολογικό σχεδιασμό,

• Tην κυκλική οικονομία,

• Tον ψηφιακό μετασχηματισμό,

• Tην ιχνηλασιμότητα των προϊόντων,

• Tη διαφάνεια προς τους καταναλωτές,

• Kαι τη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.

Για πολλές επιχειρήσεις, ο ESPR αναμένεται να αποτελέσει μία ακόμη σημαντική υποχρέωση κανονιστικής συμμόρφωσης, αντίστοιχη με εκείνες που ήδη έχουν εισαχθεί τα τελευταία χρόνια, όπως η ηλεκτρονική τιμολόγηση, το myDATA, το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής, το Ψηφιακό Πελατολόγιο ή οι απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας. Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η συμμόρφωση δεν αφορά μόνο τις οικονομικές συναλλαγές ή τα πληροφοριακά συστήματα μιας επιχείρησης, αλλά το ίδιο το προϊόν.

Δεν αρκεί πλέον ένα προϊόν να λειτουργεί σωστά. Θα πρέπει να μπορεί να αποδεικνύει ότι είναι βιώσιμο σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του.

Τι αλλάζει στην πράξη για τα προϊόντα με τον ESPR: 'Κανονισμό Ομπρέλα';

Ο ESPR δεν δημιουργεί ένα ενιαίο σύνολο τεχνικών απαιτήσεων για όλα τα προϊόντα. Αντίθετα, δημιουργεί το γενικό κανονιστικό πλαίσιο, πάνω στο οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδίδει σταδιακά ειδικές πράξεις εφαρμογής (Delegated Acts) για κάθε κατηγορία προϊόντων, όπου μέσω αυτών θα απορρέουν απαιτήσεις, που μεταξύ άλλων θα αφορούν:

• Στη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος,

• Στη δυνατότητα επισκευής και αναβάθμισης,

• Στη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών,

• Στη δυνατότητα ανακύκλωσης,

• Στη χρήση ανακυκλωμένων πρώτων υλών,

• Στην ενεργειακή και υλική αποδοτικότητα,

• Στο περιβαλλοντικό αποτύπωμα,

• Καθώς και την ψηφιακή ιχνηλασιμότητα μέσω του Digital Product Passport.

Ποιες κατηγορίες προϊόντων αφορά;

Όπως είπαμε και παραπάνω ο ESPR δεν εφαρμόζεται ταυτόχρονα σε όλα τα προϊόντα. Ο Κανονισμός δημιουργεί το γενικό πλαίσιο, ενώ οι τεχνικές απαιτήσεις θα καθορίζονται σταδιακά μέσω ειδικών πράξεων εφαρμογής (Delegated Acts), ανά κατηγορία προϊόντων. Με βάση το πρώτο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προτεραιότητα αναμένεται να δοθεί σε κατηγορίες όπως:

• Έπιπλα,

• Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα,

• Στρώματα,

• Χάλυβας και αλουμίνιο,

• Ελαστικά,

• Απορρυπαντικά,

• Χρώματα και λιπαντικά,

• Ηλεκτρονικά προϊόντα και εξοπλισμός.

  • Αυτό σημαίνει ότι κάθε κατηγορία θα αποκτά σταδιακά τις δικές της εξειδικευμένες απαιτήσεις, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες της αγοράς.

Ποιες επιχειρήσεις αφορά; Όχι! Δεν αφορά μόνον τους κατασκευαστές.

Αφορά ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορεί να κάνει μία επιχείρηση είναι να θεωρήσει ότι ο ESPR αφορά αποκλειστικά τα εργοστάσια ή τους κατασκευαστές προϊόντων. Στην πραγματικότητα, τα άρθρα 27 έως 31 του Κανονισμού επεκτείνουν τις υποχρεώσεις σε όλους τους οικονομικούς φορείς που συμμετέχουν στην πορεία ενός προϊόντος μέχρι να φτάσει στον τελικό καταναλωτή. Αυτό σημαίνει ότι, ανάλογα με τον ρόλο τους, ευθύνες έχουν:

• Ο κατασκευαστής,

• Ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος,

• Ο εισαγωγέας,

• Ο διανομέας,

• Ακόμη και οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες και τα ηλεκτρονικά καταστήματα που διαθέτουν τα προϊόντα στην αγορά.

Η λογική του Κανονισμού είναι ιδιαίτερα απλή: Ο κατασκευαστής δημιουργεί και τεκμηριώνει τη συμμόρφωση. Όλοι οι υπόλοιποι οφείλουν να διασφαλίζουν ότι αυτή η συμμόρφωση συνοδεύει το προϊόν σε κάθε στάδιο της εμπορικής του διαδρομής.

Για παράδειγμα, ένας εισαγωγέας ή ένας διανομέας δεν αρκεί πλέον να παραλάβει και να μεταπωλήσει ένα προϊόν. Οφείλει να επαληθεύσει ότι υπάρχει:

• Δήλωση Συμμόρφωσης (CE),

• Πιστοποιητικά ISO,

• Απαιτούμενος τεχνικός φάκελος,

• Απαραίτητες σημάνσεις και ετικέτες,

• Οδηγίες χρήσης και πληροφορίες για τον χρήστη,

• Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος (Digital Product Passport).

  • Το ίδιο ισχύει και για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Δεν θα αρκεί πλέον η δημοσίευση μιας φωτογραφίας και μιας τιμής σε ένα e-shop, θα πρέπει να είναι διαθέσιμες και οι πληροφορίες συμμόρφωσης του προϊόντος, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να γνωρίζει τι ακριβώς αγοράζει πριν ολοκληρώσει την παραγγελία του.

Το Digital Product Passport: Η νέα ψηφιακή ταυτότητα των προϊόντων:

Ίσως η σημαντικότερη καινοτομία που εισάγει ο ESPR είναι το Digital Product Passport (DPP) ή αλλιώς το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος με στόχο την πλήρη ιχνηλασιμότητα και διαφάνεια κάθε προϊόντος σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του. Μέσω αυτού θα μπορούν να αναζητηθούν βασικές πληροφορίες σχετικά με:

• Την κατασκευή,

• Τα υλικά,

• Τις πιστοποιήσεις,

• Και τα εν γένει στοιχεία της βιωσιμότητάς του.

  • Το Digital Product Passport δεν αντικαθιστά τον τεχνικό φάκελο του προϊόντος. Αντίθετα, αξιοποιεί πληροφορίες που ήδη διαθέτει ο κατασκευαστής, όπως:

    • Στοιχεία παραγωγής,

    • Χρησιμοποιούμενα υλικά,

    • Πιστοποιήσεις,

    • Δηλώσεις συμμόρφωσης (CE),

    • Πληροφορίες επισκευής και οδηγίες συντήρησης,

    • Δυνατότητα ανακύκλωσης,

    • Διαθεσιμότητα ανταλλακτικών.

      • Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται μία ενιαία ψηφιακή 'ταυτότητα' που θα συνοδεύει το προϊόν σε όλη τη διάρκεια ζωής του, διευκολύνοντας τόσο τους καταναλωτές όσο και τις εποπτικές αρχές, τους επισκευαστές, τους ανακυκλωτές και γενικότερα όλους όσοι συμμετέχουν στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Η Μεγάλη Παρεξήγηση: Τι σημαίνει πραγματικά 'οικολογικό προϊόν';

Οι περισσότεροι, όταν ακούν τη λέξη 'οικολογικό προϊόν', σκέφτονται απλώς ένα προϊόν που είναι ανακυκλώσιμο ή φιλικό προς το περιβάλλον. Ο Κανονισμός ESPR όμως δίνει μία πολύ ευρύτερη και πιο ισορροπημένη προσέγγιση. Ένα προϊόν δεν θεωρείται επιτυχημένο μόνο επειδή είναι πιο 'πράσινο', αλλά επειδή βελτιώνει το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα χωρίς να δημιουργεί νέα προβλήματα στην αγορά, στον καταναλωτή ή στις επιχειρήσεις.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη, ότι ένα προϊόν οικολογικού σχεδιασμού θα πρέπει:

1. Να διατηρεί τη λειτουργικότητα και τις επιδόσεις του κατά τη χρήση.

2. Να μην μειώνει την ασφάλεια ή να δημιουργεί κινδύνους για την υγεία των χρηστών.

3. Να παραμένει οικονομικά προσιτό και να μην αυξάνει δυσανάλογα το συνολικό κόστος χρήσης του.

4. Να μην υποβαθμίζει την ποιότητα ή την αξία του προϊόντος.

5. Να μην περιορίζει τον ανταγωνισμό ή να δημιουργεί αθέμιτο πλεονέκτημα σε λίγους κατασκευαστές.

6. Να μην επιβάλλει αποκλειστική χρήση συγκεκριμένης τεχνολογίας ή συγκεκριμένων προμηθευτών.

7. Να μην δημιουργεί δυσανάλογο διοικητικό ή οικονομικό βάρος, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους φορείς της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Στόχος του ESPR δεν είναι να δημιουργήσει 'πιο πράσινα' προϊόντα με κάθε κόστος. Στόχος είναι να δημιουργήσει ολιστικά καλύτερα προϊόντα: πιο βιώσιμα, πιο ανθεκτικά, ασφαλή, επισκευάσιμα και ανταγωνιστικά, χωρίς να επιβαρύνουν δυσανάλογα τον καταναλωτή ή την αγορά..

Όχι! δεν είναι οικολογικό προϊόν απλά επειδή έχει craft χάρτινη συσκευασία και ένα πράσινο φυλλαράκι επάνω στη συσκευασία.

Πώς επηρεάζονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις;

Παρότι αρκετές διατάξεις του Κανονισμού απευθύνονται κυρίως στους κατασκευαστές, οι επιπτώσεις του αναμένεται να επηρεάσουν συνολικά την αγορά. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις ενδέχεται να χρειαστεί σταδιακά να οργανώσουν καλύτερα: την τεχνική τεκμηρίωση των προϊόντων τους, τα πληροφοριακά τους συστήματα, την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, τις διαδικασίες ποιότητας, καθώς και τη διαχείριση των πιστοποιήσεων και των δηλώσεων συμμόρφωσης. Με άλλα λόγια, ο ESPR δεν αφορά μόνο τη βιωσιμότητα. Αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων, καθώς πολλές πληροφορίες που μέχρι σήμερα βρίσκονταν διάσπαρτες σε τεχνικούς φακέλους, αρχεία ή διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα, θα πρέπει πλέον να οργανώνονται με περισσότερο δομημένο και ψηφιακό τρόπο.

Οι εξαιρέσεις που προβλέπει ο Κανονισμός:

Παρά τη μεγάλη έκταση του Κανονισμού, ο Ευρωπαίος νομοθέτης αναγνωρίζει ότι οι μικρότερες επιχειρήσεις δεν διαθέτουν πάντοτε τους ίδιους πόρους με τους μεγάλους οργανισμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απαγόρευση καταστροφής απούλητων ενδυμάτων και υποδημάτων. Η υποχρέωση αυτή εφαρμόζεται αρχικά στις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ προβλέπεται μεταγενέστερη εφαρμογή για τις μεσαίες επιχειρήσεις. Αντίθετα, οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη υποχρέωση, αποτυπώνοντας την προσπάθεια του Κανονισμού να συνδυάσει τη βιωσιμότητα με την αρχή της αναλογικότητας.

Δημόσιες συμβάσεις: μία αλλαγή που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη:

Ένα ακόμα σημαντικό σημείο του ESPR αφορά τις δημόσιες συμβάσεις. Σταδιακά, οι αναθέτουσες αρχές θα ενσωματώνουν απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού στις δημόσιες προμήθειες, δίνοντας προτεραιότητα σε προϊόντα που συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του Κανονισμού. Αυτό σημαίνει ότι επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς ενδέχεται να χρειαστεί να επανεξετάσουν τον εξοπλισμό και τα προϊόντα που χρησιμοποιούν ή προμηθεύονται.

Για παράδειγμα, μία επιχείρηση που συμμετέχει σε δημόσιους διαγωνισμούς και χρησιμοποιεί εξοπλισμό μεγάλης διάρκειας ζωής, όπως έπιπλα, μηχανήματα ή άλλο επαγγελματικό εξοπλισμό, μπορεί στο μέλλον να διαπιστώσει ότι οι νέες προκηρύξεις απαιτούν προϊόντα που πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές βιωσιμότητας με αποτέλεσμα να χρειαστεί να ανανεώσει τον εξοπλισμό του εάν δεν θέλει να μείνει εκτός δημοσίων έργων και προμηθειών.

Αρχεία Νομοθεσίας (Κατεβάστε):

CELEX_202401781 ΠΕΡΙ ΒΙΩΣΙΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ESPR (ΕΕ) 2024_1781).pdf

Λήψη PDF • 1.97MB

CELEX_32020R0852 ΠΕΡΙ ΒΙΩΣΙΜΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ (ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 2020_852).pdf

Λήψη PDF • 779KB

---

Συμπέρασμα

Ο ESPR δεν αποτελεί ακόμη έναν περιβαλλοντικό Κανονισμό που αφορά αποκλειστικά την ανακύκλωση ή την προστασία του περιβάλλοντος. Αποτελεί μία συνολική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον επανασχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο παράγονται, διατίθενται και χρησιμοποιούνται τα προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά. Η βιωσιμότητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ιχνηλασιμότητα, η κυκλική οικονομία και η κανονιστική συμμόρφωση παύουν πλέον να αποτελούν ανεξάρτητες έννοιες και συνδυάζονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο που αναμένεται να επηρεάσει σταδιακά ολοένα και περισσότερους κλάδους. Οι επιχειρήσεις που θα προετοιμαστούν έγκαιρα δεν θα αποκτήσουν μόνο κανονιστική συμμόρφωση. Θα αποκτήσουν και ένα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε μία ευρωπαϊκή αγορά που απαιτεί πλέον προϊόντα με αποδεδειγμένη βιωσιμότητα, πλήρη διαφάνεια και οργανωμένη ψηφιακή τεκμηρίωση.

Γεώργιος Δασκαλέλος

Σύμβουλος Βιωσιμότητας Επιχειρήσεων, Marketing και Ψηφιακού Μετασχηματισμού